Επιμέλεια Πέτρος Παρθένης
Η διάδοση μιας νέας λατρείας δεν ήταν πάντοτε εύκολη υπόθεση στην ελληνορωμαϊκή αρχαιότητα, με αποτέλεσμα πολύ συχνά οι ένθερμοι οπαδοί της να επικαλούνται θεία παρέμβαση για την εδραίωσή της. Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα εντοπίζεται στην ακόλουθη επιγραφή, σύμφωνα με την οποία ο θεός Σάραπις έστειλε ειδική επιστολή από τον ουρανό σε έναν πιστό, απαιτώντας την εγκαθίδρυση ιερού και λατρείας σε εκείνον και την αδελφή του Ίσιδα στη Λοκρίδα. Η επιγραφή ανακαλύφθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου αναμφίβολα το «θαύμα» συνέβαλε στη διάδοση της νέας λατρείας, και χρονολογείται στον 1ο αι. μ.Χ. (IG Χ 2,255).
Μετάφραση:
(γρ. 3) . . . να έλθει στο ιερό, του φάνηκε ότι στον ύπνο του ο Σάραπις στεκόταν πλάι του και τον διέταξε, μόλις φτάσει στην Οπούντα, να πει στον Ευρύνομο, τον γιο του Τειμασίθεου, να τον καλοδεχτεί [τον θεό], καθώς και την αδελφή του την Ίσιδα, και να του δώσει την επιστολή που ήταν κάτω από το μαξιλάρι του. Αυτός λοιπόν, όταν ξύπνησε, ήταν κατάπληκτος με το όνειρο και αναρωτιόταν τι έπρεπε να κάνει, γιατί υπήρχε πολιτική εχθρότητα ανάμεσα σ’ εκείνον και στον Ευρύνομο. Αφού κοιμήθηκε ξανά, όμως, και είδε το ίδιο όνειρο, ξύπνησε και βρήκε την επιστολή κάτω από το μαξιλάρι του, όπως ακριβώς του είχε υποδειχθεί. Επέστρεψε, λοιπόν, και παρέδωσε την επιστολή στον Ευρύνομο και ανέφερε τις οδηγίες του Θεού. Ο δε Ευρύνομος, αφού πήρε την επιστολή και άκουσε όσα είχε να του πει ο Ξεναίνετος, ένιωθε αμηχανία με την όλη συγκυρία, εξαιτίας της προαναφερθείσης πολιτικής εχθρότητας που επικρατούσε μεταξύ τους. Αλλά αφού διάβασε την επιστολή και είδε ότι το περιεχόμενό της ήταν σύμφωνο με όσα του είχε ήδη πει [ο Ξεναίνετος], καλοδέχτηκε τον Σάραπι και την Ίσιδα. Και μετά τη φιλοξενία τους στο σπίτι της Σωσινείκης, η Σωσινείκη τους συμπεριέλαβε στους φύλακες Θεούς του ιερού και τέλεσε για κάποιο διάστημα τις θυσίες. Μετά τον θάνατό της, η Ευνόστα, η εγγονή του Σωσιβίου, μετέδιδε και διεξήγε τα μυστήρια των Θεών και σε όσους δεν συμμετείχαν στις ιερές τελετές. Αργότερα, όταν η Ευνόστα αρρώστησε . . . τέλεσε τις θυσίες για χάρη της . . .
Παρόμοιες αφηγήσεις αρχίζουν να εμφανίζονται και στις χριστιανικές πηγές από τον 4ο αιώνα και μετά, ειδικά σε περιοχές όπου η αφοσίωση στις πατρογονικές παγανιστικές λατρείες ήταν πιο επίμονη και ανθεκτική. Ενδεικτική η περίπτωση των αγγελικών οδηγιών που δόθηκαν στον Παχώμιο (Παλλ. Λαυσ. 32· Σωζ. Ἐκκλ. ἱστ. ΙΙΙ 14).
Βιβλιογραφία: Horsley, G. H. R., New Documents Illustrating Early Christianity: A Review of the Greek Inscriptions and Papyri Published in 1976, The Ancient History Documentary Research Centre, Macquarie University, North Ryde, New South Wales 1981, σσ. 29-32.
