Λίντα Τσαμπίρη
Δρ. Αρχαιολογίας
Το θέμα της Μαρίας Μαγδαληνής ήταν πολύ δημοφιλές τον 16ο αιώνα και ασκούσε γοητεία όχι μόνο στους καλλιτέχνες, αλλά και το κοινό. Ιδιαίτερα, ο μεγάλος Ιταλός ζωγράφος Τιτσιάνο Βετσέλλιο (Tiziano Vecellio ή Vecelli) επανήλθε αρκετές φορές στο θέμα της Μαρίας Μαγδαληνής κατά τη διάρκεια της καριέρας του, δημιουργώντας μερικές από τις πιο εμβληματικές απεικονίσεις της στην αναγεννησιακή τέχνη.
Ειδικότερα, ο Τιτσιάνο και το εργαστήριο του δημιούργησαν επτά παραλλαγές του πίνακα με τη Μαρία Μαγδαληνή ως ‘Μετανοούσα’ (Penitent Magdalene) σε μια εποχή που ο Καθολικισμός δεχόταν την πρόκληση από την εξάπλωση της Μεταρρύθμισης.
Οι πιο διάσημες εκδοχές του θέματος που χρονολογούνται μεταξύ 1533 και 1565, χαρακτηρίζονται από τον συνδυασμό της έντονης μετάνοιας με την αισθησιακή ομορφιά, συχνά απεικονίζοντας την Μαγδαληνή με λυτά, χρυσά μαλλιά που καλύπτουν το σώμα της.
Έτσι, στην πρώτη εκδοχή, που βρίσκεται στην Φλωρεντία (1533. Galleria Pitti) η Μαρία Μαγδαληνή απεικονίζεται γυμνή, με το βλέμμα στραμμένο στον ουρανό και με δάκρυα στα μάτια. Στα αριστερά, το αγγείο με το μύρο, το κλασικό σύμβολο της Μαγδαληνής. Στην απεικόνιση αυτή τονίζεται η μετάνοια, αλλά και η σωματική ομορφιά, ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της τέχνης του Τιτσιάνο.
Στη δεύτερη (1555-1565. Μουσείο Τέχνης St. Paul Getty. Λος Άντζελες) και την τρίτη εκδοχή (1565. Αγία Πετρούπολη, Hermitage Museum) η μορφή της Μαρίας έχει αποκτήσει μεγαλύτερη πνευματικότητα ως προς την έκφραση. Τα ρούχα της έχουν καλύψει το στήθος, ενώ έχει προστεθεί και ένα βιβλίο. Από την άλλη, στον τρίτο πίνακα που δείχνει τη Μαγδαληνή με πιο έντονο συναισθηματικό βάθος και δραματικό φωτισμό, υπάρχει και ένα κρανίο, σύμβολο της ματαιότητας και του εφήμερου της ζωής.
Έτσι, ο Τιτσιάνο αναπαριστά τη Μαγδαληνή με στοιχεία της θεάς Αφροδίτης, εξιδανικεύοντας την ομορφιά της. Με αυτόν τον τρόπο προκαλεί τον θεατή να δει πέρα από τη «σεξουαλική της ταυτότητα», δίνοντας έμφαση στο πνεύμα, όπως υποδηλώνεται από την έντονη κίνηση των ματιών και το μισάνοιχτο στόμα της, δίνοντας την εντύπωση ότι βρίσκεται σε έναν διάλογο με τον Ιησού.
Οι σημαντικοί αυτοί πίνακες επηρέασαν και μεταγενέστερους ζωγράφους, όπως τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο (El Greco), ο οποίος επίσης φιλοτέχνησε δικές του εκδοχές της Μαγδαληνής, αναπαριστώντας την ως πρότυπο μετάνοιας με έμφαση στο γεγονός της εξομολόγησης.
