Η μεταμόρφωση ενός αγίου στο Peristephanon του Προυδέντιου

ΑΡΘΡΑ

Θωμάς Τσαρτσίδης

Εθνικό και Καποδιστριακό

Πανεπιστήμιο Αθηνών

 

Περίληψη: Στον Ύμνο στον Ρωμανό (τέλη 4ου / αρχές 5ου αι. μ.Χ.), ένα ποίημα επίσης γνωστό και ως Peristephanon 10, ο ποιητής Προυδέντιος περιγράφει την ανάκριση και τα βασανιστήρια ενός αγίου από την Καισάρεια που μαρτύρησε στην Αντιόχεια. Στην περιγραφή του ο Προυδέντιος τροποποιεί βασικά στοιχεία της ιστορίας του Ρωμανού, όπως αυτά μας είναι γνωστά από τις αγιολογικές πηγές. Πιο συγκεκριμένα, δεν αναφέρει ότι το μαρτύριο του αγίου έλαβε χώρα στη Αντιόχεια και εμπλουτίζει τον λόγο του Ρωμανού με επιχειρήματα από την απολογητική παράδοση, τα οποία δημιουργούν την εντύπωση ότι το μαρτύριο διεξάγεται στη Ρώμη. Με άλλα λόγια, ο Προυδέντιος εκρωμαΐζει την ιστορία του Ρωμανού, πράγμα το οποίο διευκολύνεται από τη σημασία του ονόματος του αγίου (‘Ρωμαίος’). Έχοντας τροποποιήσει την ιστορία του Ρωμανού κατ’ αυτόν τον τρόπο, ο Προυδέντιος προωθεί το όραμα της ρωμαϊκής χριστιανικής ταυτότητας, μιας νέας εθνικής ταυτότητας, η οποία συνδυάζει ρωμαϊκά και χριστιανικά στοιχεία.     

Summary: In the Hymn to Romanus (end 4th / beginning 5th c.AD.), a poem also known as Peristephanon 10, Prudentius describes the interrogation and sufferings of a saint from Caesarea who was martyred in Antioch. In his description, Prudentius varies key-elements of the story of Romanus, as we know them from the hagiographical sources. More specifically, he does not mention that the saint’s martyrdom took place in Antioch and enriches Romanus’ speech with apologetic arguments creating the impression that his martyrdom took place in Rome. In other words, Prudentius romanises the story of Romanus, something that is aided by the significance of the saint’s name (‘Roman’). Through transforming the story in this way, Prudentius promotes the vision of a new Roman identity; the Roman Christian identity that combines Roman and Christian elements.

 

Η μεταμόρφωση ενός αγίου (pdf)

Τεύχος 2 (2018) – Εξώφυλλο

 

«Εδουάρδου Γίββωνος, Ιστορία της Παρακμής και Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, κεφάλαιο 15»: μεταφραστικό εγχείρημα (σ. 61-73)

ΑΡΘΡΑ

Αικατερίνη Βούλγαρη

 

Περίληψη: Το επίπονο έργο της μετάφρασης περιλαμβάνει πολλές διαστάσεις με βάση: α. Το αρχικό-πρωτότυπο κείμενο, β. Τον μεταφραστή, ως μέσο πρόσληψης, γ. Το μετάφρασμα, ως αποτέλεσμα και αυτόνομο έργο. Η παρούσα μελέτη για το πλέγμα εμπειρικής αφήγησης και δημιουργικής φαντασίας συνιστά μεταφραστικό εγχείρημα επί ιστορικού κειμένου λογοτεχνικών αξιώσεων. Η φύση και η κατανόηση της Ιστορίας μπορούν να ακολουθήσουν το μοντέλο που ερμηνεύει την εξιστόρηση (ιστορία): Μια αρχική κατάσταση ακολουθείται από την ανάπτυξή της, για να καταλήξει κάπου. Επιπλέον, η συγγραφή Ιστορίας δύναται να μελετηθεί όχι μόνο ως αναπαράσταση της πραγματικότητας, αλλά και ως λογοτεχνικό τεχνούργημα. Ο άγγλος ιστορικός Edward Gibbon, με το κλασικό του έργο Η Ιστορία της Παρακμής και Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας –η αρχική εξάτομη έκδοση του οποίου ολοκληρώθηκε σε περίοδο δώδεκα ετών (1776-1788)– συνέδεσε το όνομά του με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Κανείς από τους προκατόχους του δεν είχε επιδιώξει τη σύνθεση αρχαίας ιστορίας επί τη βάσει ενδελεχούς ανασκόπησης όλων των διαθέσιμων πηγών, αλλά και υπό μορφή λογοτεχνικής αφήγησης. Η προσπάθεια αποκωδικοποίησης του Edward Gibbon, συγγραφέα με «σιδερένια πειθαρχία» (Brown: 1992, 2000: 35), συνιστά πρόκληση διανοητική και μορφωτική, άσκηση στην τέχνη του λόγου και στην υπομονή. Η κωδικοποίηση εκ νέου στη γλώσσα-στόχο προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, προσεκτική ανάλυση των στρατηγικών χρήσης της γλώσσας στο κείμενο-πηγή και την πνευματική οικείωση από τον μεταφράζοντα του μεταφραζομένου: του λογίου του 18ου αιώνα που είχε «την πολυτέλεια της πρόσβασης στο ιδεώδες corpus των πρωτότυπων κειμένων της Weltliteratur» (Τσούτσουρα, 1997: 109).

 

Abstract: The arduous task of translation involves many dimensions on the basis of: a. The original text, b. The translator as a medium of perception, c. Translation, as a result and an autonomous piece of work. The present study on the grid of empirical storytelling and creative imagination constitutes a translation project on a historical text with literary claims. The nature and understanding of History can follow the model which interprets the narration (story): An initial state is followed by its development, to end somewhere. Moreover, History writing may be studied not only as a representation of reality, but as a literary artefact. The English historian Edward Gibbon, with his classic work The History of the Decline and Fall of the Roman Empire –the original six-volume publication of which was completed in a period of twelve years (1776-1788)– associated his name with the Roman Empire. None of his predecessors had pursued the ancient history composition based on a thorough review of all available resources, but also in the form of a literary narrative. The attempt to decode Edward Gibbon, an author of “iron discipline” (Brown, 1992, 2000: 35), constitutes an intellectual and educational challenge, an exercise in the art of language and patience. The recoding in the target language requires, inter alia, a careful analysis of language use strategies in the source text, and the spiritual familiarity with the translated author: the 18th century scholar who had “access to the ideal corpus of the original texts of Weltliteratur” (Τsoutsoura, 1997: 109).

Γιββων, Ιστορία της Παρακμής και Πτώσης της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας: μεταφραστικό εγχείρημα (pdf)

H πρώιμη ανάπτυξη του Κινήματος των ακολούθων του Ιησού (σ. 49-60)

ΑΡΘΡΑ

Πέτρος Παρθένης

Ιστορικός

Περίληψη: Η εντυπωσιακή κατάκτηση του μεσογειακού κόσμου από τον Χριστιανισμό τον 4ο αι. μ.Χ. συχνά επισκιάζει τις ταπεινές απαρχές του θρησκευτικού αυτού κινήματος, παρότι παρουσιάζουν πολύ ενδιαφέρον και, από πολλές απόψεις, διαμόρφωσαν τον χαρακτήρα και τη μεταγενέστερη ανάπτυξή του. Στο συγκεκριμένο άρθρο, επιχειρώ, βασιζόμενος σχεδόν εξολοκλήρου στα συνοπτικά Ευαγγέλια και τις Πράξεις των Αποστόλων, να φωτίσω ορισμένες πτυχές της αρχικής του ανάπτυξης, προσδιορίζοντας την αρχική του κοιτίδα, κατανοώντας ορισμένους λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε η Ιερουσαλήμ ως έδρα του, διακρίνοντας πώς πυροδοτήθηκε η αρχική του γεωγραφική εξάπλωση  και τις πιθανές ανάγκες των μελών του Κινήματος που ανάγκασαν τα μέλη του να έχουν τόσο στενή και τακτική επαφή. Η προσεκτική μελέτη των ευαγγελίων και των Πράξεων υποδεικνύει τη Γαλιλαία, όχι την Ιερουσαλήμ, ως την αρχική κοιτίδα του Κινήματος. Παρόλα αυτά, πολύ σύντομα μετά τον θάνατο του Ιησού, ο πυρήνας των αρχικών του ακολούθων επέλεξε να μετακινηθεί μόνιμα στην Ιερουσαλήμ, πιθανόν υπό το βάρος εσχατολογικών προσδοκιών και μιας ανέλπιστα μαζικής ένταξης νέων μελών στο Κίνημα. Παρά την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη πως το Κίνημα άρχισε αμέσως να εξαπλώνεται γεωγραφικά, οι Πράξεις υποδηλώνουν πως η αρχική του τάση ήταν συγκεντρωτική, με τα νέα μέλη να συγκεντρώνονται στην Ιερουσαλήμ, παρά να διασπείρονται. Η πρώτη του γεωγραφική εξάπλωση γίνεται υπό το βάρος των πρώτων τοπικών διώξεων του Κινήματος, και όχι με πρωτοβουλία των Αποστόλων, που γενικά, εμφανίζονται να ακολουθούν την περαιτέρω γεωγραφική εξάπλωση, όχι να ηγούνται αυτής. Τέλος, η ανάγκη των νέων μελών του Κινήματος να συναναστραφούν με όσους είχαν γνωρίσει προσωπικά τον Ιησού, καθώς και ο μικρός σχετικά αριθμός ατόμων με την ικανότητα να συσχετίζουν τη μεσσιανική υπόσταση του Ιησού με τις Εβραϊκές Γραφές πιθανόν συνέβαλε σημαντικά στη δικτύωση των πρώιμων κοινοτήτων και στην τακτική τους επικοινωνία.

Summary: The impressive way by which Christianity conquered the Mediterranean world by the end of the 4th cent. AD often overshadows the humble origins of this religious movement, even though they are very interesting and have, in many ways, shaped the Movement’s character and future development. In this article, based almost entirely on the synoptic Gospels and the Acts of the Apostles, I try to shed some light on some aspects of its early development, by locating the Movement’s birthplace, understanding some of the reasons for selecting Jerusalem as its centre, discovering what triggered its initial spread, and what kind of needs forced the members of the Movement to establish so close and frequent contact. A thorough study of the Gospels and Acts specifies Galilee as the Movement’s birthplace, not Jerusalem. Still, soon after Jesus’ death, the nucleus of his followers chose to move permanently to Jerusalem, possibly because of eschatological expectations and an unexpected and massive success in gaining new members. Contrary to what is widely assumed, the Movement exhibited at first a tendency of concentrating its members to its centre instead of spreading to neighbouring territories. Its first geographical spread outside Jerusalem is described as a result of local persecution, and not as an initiative by the Apostles, who mostly appear to follow up the Movement’s further dispersion instead of leading it. Last, the need among the members of the Movement to meet and socialise with persons who have known Jesus personally, as well as the small number of people within the Movement capable of linking Jesus’ Messianic status with the Hebrew Scriptures contributed to the formation of networks amongst the early communities of Jesus’ followers. 

 

H πρώιμη ανάπτυξη του Κινήματος των ακολούθων του Ιησού (pdf)

Η χειροτονία ενός Άραβα φυλάρχου (σ. 42-48)

ΑΡΘΡΑ

Τσουλκανάκης Κ. Δημήτριος

Δρ. Βυζαντινής Ιστορίας

 

Περίληψη: Ο Κύριλλος Σκυθοπολίτης, ως ο διασημότερος βιογράφος αγίων του Βυζαντίου, αποδεικνύει πόσο σημαντικές είναι οι αγιολογικές πηγές για τη μελέτη της κοσμικής ιστορίας. Ο Κύριλλος αποτυπώνει με την πένα του σημαντικά γεγονότα σχετικά με την στρατιωτική και εκκλησιαστική ιστορία της Παλαιστίνης, άγνωστα εν πολλοίς σε άλλες πηγές. Ο Βίος του οσίου Ευθυμίου που συνέγραψε μεταξύ άλλων ο Κύριλλος, αποτελεί την μοναδική σωζόμενη πηγή για την αραβόφωνη επισκοπή Παρεμβολής στην Παλαιστίνη. Παράλληλα, ο Κύριλλος κατέγραψε και την ιστορία του ιδρυτή της επισκοπής Παρεμβολής, του Ασπέβετου-Πέτρου. Ο τελευταίος υπήρξε και ο πρώτος ιστορικά φύλαρχος Παρεμβολής, με καθήκον να προστατεύει τη ζωή των μοναχών και τις περιουσίες των μονών τους στην έρημο της Ιουδαίας και την κοιλάδα του ποταμού Ιορδάνη.

Summary: Cyrillus Scythopolites, the most noted biographer of saints in Byzantium, proves the importance of hagiographical sources in the study of secular history. Cyrillus illustrates important facts related to the military and ecclesiastical history of Palestine, in good part unknown to other sources. The Life of Saint Efthymios, which Cyrillus co-wrote among others, is the only extant source concerning the Arabic Diocese of Parembole. At the same time, Cyrillus recorded the history of the founder of the Diocese of Parembole, Aspevetos-Peter. The latter was historical the first recorded phylarchos (=tribal chief) of Parembole, exercising the duty of protecting the lives of the monks and the property of their monasteries in the Desert of Judea and the valley of the Jordan River.

 

Η χειροτονία ενός Άραβα φυλάρχου (pdf)

Η μεταστροφή της πόρνης (σ. 38-41)

ΑΡΘΡΑ

Δημήτρης Ι. Κυρτάτας

Καθηγητής της Ύστερης Αρχαιότητας

στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

 

Περίληψη: Η εισήγηση παρουσιάζει όψεις της πορνείας στην ύστερη αρχαιότητα μέσα από τις μαρτυρίες των αγιολογικών κειμένων. Επισημαίνει ιδιαιτέρως κάποιες αναφορές σε μεταμέλειες εκπορνευμένων γυναικών και τον τρόπο με τον οποίο χειρίστηκαν το ζήτημα οι ασκητές της ερήμου και άλλοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς.

Summary: “The conversion of harlots”: The article presents aspects of prostitution in the late antiquity based on testimonies of hagiological texts. It deals in particular with references to repentant harlots and the way the issue was treated be some desert ascetics and other ecclesiastical writers.

 

Η μεταστροφή της πόρνης (pdf)

Διαμεσολαβώντας για τη σωτηρία της πόλης (σ. 32-37)

ΑΡΘΡΑ

Παρασκευή Κουρκουβάτη

Δρ. Αρχαίας Ιστορίας

 

Περίληψη: Μια σοβαρή στάση ξέσπασε στην Αντιόχεια το 387 μ.Χ. εξαιτίας ενός επαχθούς φόρου. Το άρθρο εξετάζει τις προσπάθειες διαμεσολάβησης με σκοπό να σωθεί η πόλη, οι οποίες γίνονται εμφανείς μέσα από τις βασικές πηγές που αναφέρονται στο γεγονός: είκοσι έναν λόγους του Ιωάννου του Χρυσοστόμου και τέσσερις επιστολές του Λιβανίου. Μια σειρά διαμεσολαβητών ανέλαβαν να εκτονώσουν την κατάσταση και να σώσουν την Αντιόχεια από την οργισμένη αντίδραση του αυτοκράτορα Θεοδοσίου: ο επίσκοπος Φλαβιανός, ο ρήτορας Λιβάνιος, οι μοναχοί των γύρω περιοχών. Αυτό που φανερώνεται είναι ότι όλοι οι διαμεσολαβητές διέθεταν κάποια κοινά χαρακτηριστικά, όπως πνευματική καλλιέργεια και κύρος.

Summary: A riot was caused in Antioch at A.D. 387 because of a heavy tax. The article examines the mediation efforts in order to be saved the city. These efforts are obvious from our sources that describe the situation: twenty- one homilies of John Chrysostom and four epistles of Libanius. A number of mediators tried to save the city from the anger of the emperor Theodosius. These were bishop Flavianus, orator Libanius, monks from the suburbs of the city. These people had some common characteristics, such as cultural cultivation and prestige in the society.

 

Διαμεσολαβώντας για τη σωτηρία της πόλης (pdf)

 

Δαιμονισμένες και αγίες: γυναίκες σε αντιπαράθεση με κοινωνικές συμβάσεις τον 4ο και 5ο αι. μ.Χ. (σ. 21-31)

ΑΡΘΡΑ

Στέφανος Παρασκευαΐδης

Δρ. Αρχαίας Ιστορίας

 

Περίληψη: Η χριστιανική αγιογραφία των πρώτων χριστιανικών αιώνων προβάλλει ιδιαίτερα δύο κατηγορίες γυναικών, τις δαιμονισμένες και τις αγίες, οι οποίες τοποθετούνται σε δύο αντίθετα άκρα. Μια πιο προσεκτική ανάγνωση ορισμένων παραδειγμάτων όμως μπορεί να αποκαλύψει ότι κάποιες φορές τα κίνητρα συμπεριφοράς και των δύο είχαν έναν κοινό παρονομαστή: την κοινωνική θέση και τον κοινωνικό ρόλο των γυναικών. Η αποκλίνουσα συμπεριφορά ορισμένων δαιμονισμένων και η σθεναρή άρνηση συμβιβασμού πολλών αγίων φαίνεται να συνδέονται με ανάγκες, φόβους και ελπίδες των γυναικών της εποχής τους. Συνδετικός κρίκος ανάμεσα στις δύο κατηγορίες γυναικών αποτελεί το παράδειγμα της Θέκλας, μιας αγίας για τους πιστούς, μάλλον δαιμονισμένης για τους οικείους της, η οποία για τις επόμενες γενιές χριστιανών γυναικών ενσάρκωνε μαζί με το ιδεώδες της αγιότητας ένα πρότυπο γυναικείας αντίστασης.

Summary: Christian hagiography of the early Christian ages exhibits especially two categories of women, the possessed and the saints, which are placed at two opposite ends. A closer examination of some examples may, however, reveal that sometimes the motivations of both of them had a common point of reference: the social status and role of women. The deviant behavior of certain possessed and the strong refusal of many saints to compromise seem to be related to the needs, fears and hopes of women of their time. A kind of connection between the two categories of women is the example of Thecla, considered saint by the believers and possessed by her relatives, who represented for the next generations of Christian women, apart from the ideal of sanctity, a pattern of female resistance.

 

Δαιμονισμένες και αγίες (pdf)

Το ταξίδι στις Απόκρυφες Πράξεις (σ. 15-20)

ΑΡΘΡΑ

Παναγιώτης Αγγελόπουλος

MA in Ancient History

 

Περίληψη: Το άρθρο αυτό εξετάζει τις πληροφορίες που μπορούμε να αντλήσουμε από τις απόκρυφες πράξεις των αποστόλων για τα ταξίδια. Προσπαθούμε να βρούμε όψεις της κοσμικής ιστορίας που δεν ήταν στις προθέσεις των συγγραφέων να παρουσιάσουν. Διαβάζοντας τις Πράξεις  Ιωάννου, Πέτρου, Θωμά, Παύλου και τα Κλημέντια θα διαπιστώσουμε ότι οι λιγοστές πληροφορίες που μας παρέχονται για τον τρόπο και τα προβλήματα του ταξιδιού κατά τον 1ο έως τον 4ο αιώνα μ.Χ συμφωνούν με αυτά που γνωρίζουμε από άλλες πηγές. Τονίζουν ίσως με μεγαλύτερη έμφαση ένα συγκεκριμένο φόβο για αυτό, τον φόβο του ναυαγίου στην θάλασσα.

Summary: This paper examines the information on travel that can be obtained from the apocryphal   Acts of the Apostles. It brings out aspects of secular history which it was not the original intention of the writers to convey. In reading the Acts of  John, Peter, Thomas and Paul and Clementia, we find that the few details provided regarding the ways and problems of travel from the first to the fourth Century A.D. are in accordance with what is known from other sources. What is emphasized, perhaps more strongly, is a particular fear in relation to travel, the fear of a shipwreck in the sea. 

 

Tο ταξίδι στις Απόκρυφες Πράξεις (pdf)

Saluum lotum! Καλόν ἔστι τό ζῆν! Όψεις της θρησκευτικότητας του πλήθους στα πρώιμα μαρτυρολόγια (σ. 10-14)

ΑΡΘΡΑ

Ελένη Ν. Ευαγγέλου

Υποψήφια Διδάκτωρ Βυζαντινής Τέχνης

 του  Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

 

 

Περίληψη: Στόχος του άρθρου είναι η προσέγγιση παραγνωρισμένων πτυχών της συλλογικής θρησκευτικότητας, όπως αυτή εκδηλώνεται μέσα από τα πρώιμα μαρτυρολόγια. Ορισμένα αγιολογικά κείμενα, από το δεύτερο έως τον τρίτο αιώνα μ.Χ, επιτρέπουν τη μελέτη της ψυχολογίας των μαζών στη Ρωμαϊκή κοινωνία. Οι αντιδράσεις των ανώνυμων θεατών καλύπτουν ένα ευρύτατο φάσμα συναισθημάτων. Το πλήθος παρουσιάζεται με ρεαλισμό  και αντιστέκεται σε κατηγοριοποιήσεις: συχνά, η βία συνυπάρχει και εναλλάσσεται με τον οίκτο.

Summary: This paper aims to approach certain aspects of collective religiosity, as manifested through early martyrdom accounts. Some hagiological texts, dating from the second to the third century AD, allow us to study the psychology of the masses in Roman society. The reactions of anonymous spectators include a wide variety of emotions. The crowd is presented realistically, and resists categorization: violence often coexists and alternates with pity.

 

Saluum lotum! Καλόν ἔστι τό ζῆν! (pdf)

 

Παλαιότερα άρθρα «